Τρίτη, 31 Μαρτίου 2015

Παναγία Δροσιανή, Νάξος.

πηγή φωτογραφίας: www.ethnos.gr
Βρίσκεται νότια του χωριού Μονή στη Νάξο και δίπλα από το κοινοτικό κοιμητήριο, που είναι από τα αρχαιότερα των Βαλκανίων (4ος ή 6ος μ.Χ. Αιώνας). 

 

πηγή φωτογραφίας: www.ethnos.gr
Είναι από τα παλαιότερα πρωτοχριστιανικά μνημεία στον ελληνικό χώρο και υπήρξε ένα μεγάλης σημασίας θρησκευτικό κέντρο για τους Ναξιώτες. Από το Μοναστήρι αυτό το μεγαλύτερο μέρος του ήταν θαμμένο και μόλις τη δεκαετία του 1970 έγιναν οι ανασκαφές από την αρχαιολογική υπηρεσία και αποκαλύφθηκε.


Μέχρι τότε το μόνο μέρος που ήταν ορατό ήταν η κυρίως εκκλησία που ήταν και η πλέον πρόσφατη. Η εκκλησία είναι στην ουσία ένα σύμπλεγμα από τέσσερις εκκλησίες. Ο αρχικός ναός είναι μονόχωρος τρίκογχος με τρούλο, κτισμένος κατά τον αιγαιοπελαγίτικο τρόπο, με ακατέργαστους πλακοειδείς λίθους και καλυμμένος με πλάκες. 

πηγή φωτογραφίας: www.cycladesvoice.gr
πηγή φωτογραφίας: www.aegeanislands.gr
πηγή φωτογραφίας: www.saint.gr
Χρονολογείται κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα και η αψίδα του ιερού διατρυπάται από δίδυμο τοξωτό παράθυρο.

Ο κεντρικός τρούλος  υψώνεται πάνω σε τύμπανο με γωνιώδη βάση και διατρυπάται από δύο μονόλοβα τοξωτά παράθυρα. 

Η καμαροσκεπής προσθήκη, προς δυσμάς του αρχικού ναού, είναι νεότερη και υποβαστάζεται από τρία σφενδόνια. Στη δυτική και νότια πλευρά της ανοίγονται θύρες, πάνω από τις οποίες διαμορφώνονται μονόλοβο και τρίλοβο αντίστοιχα κωδωνοστάσιο. 


πηγή φωτογραφίαςwww.explore-naxos.com
πηγή φωτογραφίαςwww.explore-naxos.com

πηγή φωτογραφίας: www.elliniko-panorama.gr
Στο βόρειο τοίχο της προσθήκης είναι προσκολλημένα τρία, μεταγενέστερα του αρχικού ναού, μονόχωρα παρεκκλήσια με ισάριθμες θύρες, που ανοίγονται στον ίδιο τοίχο. Τα δύο ακραία στεγάζονται, όπως ο αρχικός ναός, με τρούλους, που υψώνονται επίσης σε γωνιώδεις βάσεις και είναι και αυτά τρίκογχα. 

Στην αψίδα του ανατολικού παρεκκλησίου σώζονται ίχνη τοιχογραφιών βυζαντινής εποχής και στη βάση της υπολείμματα επισκοπικού θρόνου. Το παρεκκλήσιο αυτό, σύμφωνα με τις σχετικές έρευνες, βρέθηκε ότι χρησιμοποιείτο ως οστεοφυλάκιο. Το μεσαίο παρεκκλήσιο χτίστηκε πάνω στον υπάρχοντα βράχο και στεγάζεται με χαμηλό κωνικό τυφλό τρούλο. 

πηγή φωτογραφίας: www.saint.gr
πηγή φωτογραφίας: www.saint.gr

πηγή φωτογραφίας: www.saint.gr
Κάτω από τα μεταγενέστερα στρώματα τοιχογραφιών και ασβεστωμάτων, οι εργασίες των Εφορειών Βυζαντινών Αρχαιοτήτων αποκάλυψαν, στον τρούλο, στην κόγχη της κεντρικής αψίδας του ιερού και στη βόρεια κόγχη του αρχικού ναού, τις αρχικές τοιχογραφίες του μνημείου, που χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 7ου αιώνα. 

Πρόκειται ίσως για το πληρέστερα σωζόμενο τοιχογραφικό εκκλησιαστικό πρόγραμμα της περιόδου, με εικονογραφικές ιδιοτυπίες που δεν συναντώνται σε κανένα άλλο γνωστό μνημείο. Η μοναδική διπλή παράσταση του Χριστού στον τρούλο, ως νέου με λίγα γένια και ως ώριμου άνδρα με γενειάδα, ερμηνεύει πιθανότατα το δόγμα της διπλής, θείας και ανθρώπινης, φύσης του θεανθρώπου. 

 


Η Δέηση Πηγή: Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Μ., 
Βυζαντινές Τοιχογραφίες,
Ελληνική Τέχνη, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1995.
Στη κόγχη της αψίδας του ιερού παριστάνεται η Ανάληψη, όπου έξι άγγελοι, αντί για τέσσερις όπως συνήθως, ανακρατούν τη δόξα του Χριστού. 

Από τις σωζόμενες αφιερωματικές επιγραφές μαθαίνουμε ότι η ζωγράφιση των "ιερών εικόνων" έγινε με τη χορηγία πολλών χριστιανών. 

Στο εσωτερικό, σώζονται αλλεπάλληλα στρώματα τοιχογραφιών, το νεότερο των οποίων χρονολογείται στο 14ο αιώνα και κάλυπταν το αρχικό στρώμα των τοιχογραφιών του μνημείου τον 7ο αιώνα.  

Πολλοί οι θρύλοι για το πως κτίστηκε και το πως επελέγη η τοποθεσία. Οι παλαιότεροι κάτοικοι του χωριού μεταφέρουν ότι αν και αρχικά είχε επιλεγεί άλλο μέρος για το κτίσιμο της εκκλησιάς η εικόνα της Παναγίας μεταφερόταν κάθε βράδυ στο συγκεκριμένο μέρος. 

Η ονομασία «Δροσιανή» εικάζεται ότι προήλθε από το ότι οι κάτοικοι του χωριού σε μια πολύ μεγάλη περίοδο ανομβρίας απευθύνθηκαν στην Παναγία με λειτουργίες και τάματα για να την παρακαλέσουν να βρέξει έτσι ώστε να μην ξεραθούν τα δέντρα και οι μπαξέδες και να ζήσουν οι κάτοικοι που κατ' εξοχήν είναι αγρότες.

πηγή φωτογραφίας: www.tripadvisor.com.gr
πηγή φωτογραφίας: www.tripadvisor.com.gr
πηγή φωτογραφίας: paraklisi.blogspot.gr

πηγή φωτογραφίας: paraklisi.blogspot.gr


Παναγία Δροσιανή Νάξου.
Είναι άγνωστο αν αυτή η εικόνα είναι η αυθεντική
ή κάποιο αντίγραφό της.
πηγή φωτογραφίας: www.nyxthimeron.com
Το νεώτερο τμήμα του Μοναστηριού της Δροσιανής χωρίζεται σε δύο τμήματα και μπροστά από την εικόνα της Παναγίας υπάρχει στο πάτωμα μια τεράστια κυκλική πλάκα από μάρμαρο. 

Οι θρύλοι έλεγαν πως κάτω από την πλάκα αυτήν υπάρχει μεγάλος θησαυρός που κανείς όμως δεν πήγαινε να την ανασηκώσει γιατί θα τον μαρμάρωνε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. 

Δυστυχώς την δεκαετία του 1970 κάποιο πρωί βρέθηκε η πλάκα σκαμμένη και βγαλμένη και κανείς ποτέ δεν έμαθε αν έκρυβε κάτι από κάτω. 

Οι αρχαιοκάπηλοι όμως δεν σταμάτησαν εκεί. Η εικόνα της Παναγίας εκλάπη και είναι άγνωστο αν η υπάρχουσα στη θέση της είναι η αυθεντική ή κάποιο αντίγραφό της.

Σήμερα το Μοναστήρι της Παναγίας της Δροσιανής λειτουργεί υπό τον έλεγχο της  2ης Εφορείας Βυζαντινών αρχαιοτήτων, είναι ένα παγκόσμιου ενδιαφέροντος μνημείο και δέχεται ετησίως χιλιάδες επισκέπτες. 



Όποιος βρεθεί στη Νάξο το Πάσχα έχει την ευκαιρία την Μεγάλη Παρασκευή μετά την Αποκαθήλωση του Χριστού να γιορτάσει με σεμνότητα στον προαύλιο χώρο μαζί με τους κατοίκους της Μονής που κερνάνε τους επισκέπτες με ρακές, δίπλες, πρόσφορα, ξηρούς καρπούς και άλλα τοπικά καλούδια.

Τηλέφωνο(+30) 22850 31003

πηγή:  odysseus.culture.gr , www.naxosislandinfo.gr , thisisnaxos.gr



Παρασκευή, 27 Μαρτίου 2015

ΑΠΟΤΜΗΜΑ ΔΕΞΙΟΥ ΧΕΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΤΟΥ ΘΕΟΔΟΧΟΥ.


Είναι από τα αρχαιότερα ιερά λείψανα του Χριστιανισμού και είναι θησαυρισμένο στον Ιερό Ναό της Αγίας Κυριακής Αλεξανδρούπολης. Ο Αγιος και Δίκαιος Συμεών ο Θεοδόχος, κράτησε ευλαβικά στην αγκαλιά του τον Χριστό βρέφος, στο Ναό της Ιερουσαλήμ και αναφώνησε:

«Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη· ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, ο ητοίμασας κατά πρόσωπον πάντων των λαών, φως εις άποκάλυψιν εθνών και δόξαν λάου σου Ισραήλ».

ΣΗΜΕΙΩΣΗΣτην Ορθόδοξη Εκκλησία αποδίδουμε στα Αγία λείψανα τιμή και ευλαβική προσκύνηση, η όποια όμως δεν αποτελεί λατρευτική προσκύνηση η λατρεία. Τούτο γιατί κανείς ποτέ ορθόδοξος χριστιανός δεν ταύτισε στη σκέψη του τα τίμια λείψανα με «θεούς». Μακαριστός π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ (ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ). 



Ο Συμεών κατοικούσε στην Ιερουσαλήμ.

Ήταν δίκαιος, ευλαβής και φωτισμένος από το Άγιο Πνεύμα, που του είχε φανερώσει ότι δε θα πέθαινε πριν δει το Χριστό. 

Η χαρμόσυνη αυτή πληροφορία τον εμψύχωνε ως τα βαθειά γεράματα του. Τέλος, ακριβώς σαράντα μέρες μετά τη γέννηση του Ιησού, το Πνεύμα τον πληροφόρησε ότι έπρεπε να πάει στο Ιερό. 

Ετοιμάστηκε, λοιπόν, με νεανική ζωηρότητα, πήγε εκεί και στάθηκε στην πόρτα, γεμάτος ευχαρίστηση και αγαλλίαση. 

Μέσα στην προσδοκία αυτή, φάνηκαν να έρχονται ο Ιωσήφ με την Παρθένο, που κρατούσε τον Ιησού. 

Ο Συμεών, πληροφορημένος από το Άγιο Πνεύμα ότι το βρέφος αυτό είναι ο Χριστός, τρέχει και παίρνει τον Ιησού στην αγκαλιά του. 

Τον κρατάει ευλαβικά και, αφού καλά - καλά παρατήρησε το νήπιο και δέχθηκε όλη την ιλαρότητα της θείας μορφής του, ύψωσε το βλέμμα του επάνω και είπε ευχαριστώντας το Θεό: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη· ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, ο ητοίμασας κατά πρόσωπον πάντων των λαών, φως εις άποκάλυψιν εθνών και δόξαν λάου σου Ισραήλ».

Τώρα, δηλαδή, πάρε την ψυχή μου Δέσποτα, σύμφωνα με το λόγο σου, ειρηνικά, διότι τα μάτια μου είδαν αυτόν που θα φέρει τη σωτηρία που ετοίμασες για όλους τους λαούς και θα είναι γι' αυτούς φως, που θα αποκαλύψει τον αληθινό Θεό και θα δοξάσει το λαό σου Ισραήλ.


Τα Λείψανα του Αγίου Συμεών, άγνωστο πότε, μεταφέρθηκαν από την Παλαιστίνη στην Κωνσταντινούπολη και κατατέθηκαν στο Ναό της Παναγίας των Χαλκοπρατείων, όπου φυλάσσονταν και τα Λείψανα του Αποστόλου Ιακώβου του Αδελφοθέου και του Προφήτου Ζαχαρίου, πατρός του Προδρόμου. 

Από εκεί αφαιρέθηκαν το 1204, πέντε ημέρες μετά την άλωση της Πόλεως από τους Φράγκους, από τους Βενετούς Πέτρο Steno, Άγγελο Drusiano και Ανδρέα Balduino και μεταφέρθηκαν στη Βενετία. 

Μετά την αναγνώριση του 1317 τα Λείψανα τοποθετήθηκαν σε μαρμάρινη σαρκοφάγο, η οποία το 1733 τοποθετήθηκε κάτω από την Αγία Τράπεζα του προς τιμήν του Ναού, όπου και σήμερα φυλάσσονται.

Λείψανα του Αγίου Συμεών φυλάσσονται επίσης στο Ναό Aix La Chapelle, στο Άαχεν της Γερμανίας.

 
Απολυτίκιο του 
Αγίου και Δικαίου Συμεών του Θεοδόχου




Μονή Αγίου Γεωργίου, Κολυβάτα Λευκάδας

πηγή φωτογραφίας: www.imli.gr

Βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο έξω από το ορεινό και παραδοσιακό χωριό Κολυβάτα, οικισμός που ανήκει σήμερα στο Δημοτικό Διαμέρισμα Αλεξάνδρου του Δήμου Λευκάδας και ήτανε ένα από τα πιο παλιά και πιο πλούσια κάποτε στο νησί της Λευκάδας. 


Είναι χτισμένο στους πρόποδες του δάσους των Σκάρων, στη δυτική τους πλευρά. Θα το συναντήσει κανείς μπροστά του, αν ακολουθήσει το παλιό μονοπάτι, παμπάλαια στράτα κτηνοτρόφων, που οδηγεί από το χωριό στην κορυφή του βουνού. 

Για το πότε ακριβώς ιδρύθηκε το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στα Κολυβάτα αναφέρονται διάφορες χρονολογίες στη σχετική λαογραφική βιβλιογραφία. Ο Κωνσταντίνος Μαχαίρας γράφει στο σύγγραμά του «Ναοί και Μοναί της Λευκάδος» (Βιβλιοθήκη Ιστορικών Μελετών, Αθήναι 1957) ότι το μοναστήρι ιδρύθηκε το 1611. Το ίδιο ισχυρίζεται και ο Πάνος Ροντογιάννης στο εκτενές σύγγραμά του «Ιστορία της Νήσου Λευκάδος» (Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών, Αθήνα 1980) και άλλοι μετέπειτα, που φαίνεται να θεωρούν την ημερομηνία αυτή ως απολύτως εξακριβωμένη και απλώς την αντιγράφουν.


Το μοναστήρι είναι χτισμένο στους πρόποδες του δάσους των Σκάρων, στη δυτική τους πλευρά.


Πρώτος ο Λευκαδίτης φιλόλογος Σπύρος Σούνδιας, στο βιβλίο του «Άνθρωποι και τόποι της πατρίδας μου» (Αθήνα 1999), εκφέρει την άποψη ότι το μοναστήρι ιδρύθηκε σίγουρα πριν από το 1500 και ίσως τη βυζαντινή περίοδο. Βασίζεται σε παλιότερες μαρτυρίες και ιδιαίτερα στις γραπτές του γυμνασιάρχη Νικολάου Πετρή, ο οποίος ερεύνησε τα αρχεία του μοναστηριού το 1883. 

Αναφέρει ο Πετρής στο σημείωμά του για τον Άγιο Γεώργιο που έχει δημοσιευτεί στον Η” τόμο του έγκυρου περιοδικού «Παρνασσός»: «…Η δε ίδρυσις αυτής (σημ.: της μονής) ανάγεται κατά την ομολογίαν του εριτίμου αυτής Ηγουμένου ιερομονάχου Γρηγορίου Σούντια εις την βυζαντιακήν περίοδον, ως μαρτυρούσι τα λείψανα των ποικίλων εν αυτή κτισμάτων. Παρεκτός τούτου υπάρχουσι διάφορα συμφωνητικά… α)…., β) συμφωνητικά ελληνιστί εκ των οποίων το μεν πρώτον χρονολογείται από του 1514 και περιέχει αφιερώσεις και βεβαιώσεις κτημάτων κληρονομηθέντων στη μονή…»




Σύμφωνα με τον Νίκο Πετρή το μοναστήρι ιδρύθηκε «εις την βυζαντιακήν περίοδον». 

Υπάρχουν βέβαια κατά τον Πετρή και γραπτές μαρτυρίες «συμφωνητικά ελληνιστί, ων το μεν πρώτον χρονολογείται από του 1514 και περιέχει αφιερώσεις και βεβαιώσεις κτημάτων κληροδοτουμένων τη μονή». 

Φαίνεται λοιπόν καθαρά ότι το μοναστήρι πρέπει να έχει ιδρυθεί τουλάχιστον πριν από το 1500. Ο Πετρής σκόπευε να επανέλθει με άλλο σημείωμά του σχετικά με το μοναστήρι του Αη Γιώργη «οπόταν αναγνώμεν τον κώδικα και πάντα τα οικεία έγγραφα της μονής, φυλασσόμενα εν τη οικία του Ευπατρίδου κ. Επαμ. Κόνδαρη, πρώην αρεοπαγίτου» γράφει. 

Υπάρχει σημείωση στο τέλος της σελίδας 313 του σχετικού άρθρου του στο περιοδικό «Παρνασσός» όπου επίσης την παραθέτουμε. Δεν το έκανε όμως. Δεν ξέρουμε το λόγο.

Δεν ξέρουμε επίσης γιατί φυλάσσονταν τότε ο κώδικας του μοναστηριού και κάποια άλλα σημαντικά έγγραφά του στην οικία του Επαμ. Κόνδαρη, πρώην αρεοπαγίτου, τη στιγμή που το προσωπικό της μονής την περίοδο εκείνη, δηλαδή τό έτος 1884, «συναποτελείται εκ πέντε μοναχών, δύο δοκίμων και τριών υπηρετών». Μένει επίσης εκεί και ένας δασοφύλακας στρατιώτης που πρέπει να φύλαγε το δάσος των Σκάρων. 


Αν είναι έτσι, τότε τα πιο παλιά έγγραφα του μοναστηριού ενδεχόμενα να μην έχουν γίνει βορά των ποντικιών και της υγρασίας, αλλά να έχουν σωθεί και κάπου να βρίσκονται, ενδεχόμενα μαζί με το αρχείο του Κόνδαρη. 

Ας ελπίσουμε να είναι έτσι. 

Στα χρόνια της ακμής του το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου έφτασε να έχει μέχρι και οκτώ μετόχια: Αγιος Βησαρίωνας στην πόλη της Λευκάδας, Παναγία στους Σκάρους, Άγιος Βάρβαρος στους Σκάρους, Άγιος Ηλίας, Ναός Παντοκράτορα στη θέση Σωτήρω, Παναγία των Εισοδίων στην Ακόνη, Άγιος Νικόλαος στο Κατωτικό και Άγιοι Πατέρες στη Νικιάνα. 




Ήτανε πλούσιο και κέντρο της κοινωνικής ζωής της ευρύτερης περιοχής. 

Σε πίνακα των περιουσιακών του στοιχείων του έτους 1727 που σώζεται στο Αρχειοφυλάκειο Λευκάδας και περιγράφει ο Κωνσταντίνος Μαχαίρας στο προαναφερθέν βιβλίο του, το μοναστήρι φαίνεται να κατέχει: «Γαίαι καλλιεργήσιμοι, πλην των αμπελώνων, στρέμματα 708 – Αιγοπρόβατα 900 – Κτήνη 30». 

Κατέχει επίσης από το 1662 το δάσος των Σκάρων, εκτάσεως άνω των 1.300 στρεμμάτων, που αγόρασε τότε από τον Αχμέτ Αγά αντί της συμβολικής τιμής των οκτώ ρεαλίων.

Με την πάροδο των αιώνων οι διάφοροι κατά καιρούς δυνάστες που πέρασαν από την Λευκάδα άρχισαν να κουτσουρεύουν τα περιουσιακά στοιχεία του μοναστηριού. Οι απαλλοτριώσεις του 1928 θα δώσουν τη χαριστική βολή. 

Τα περισσότερα όμως και τα καλύτερα κτήματα του μοναστηριού χαρίστηκαν τότε σε «ημέτερους», όπως συμβαίνει συνήθως εκάστοτε στον τόπο μας, και λίγα απ” αυτά πήγαν σε ακτήμονες. Από το 1930 τα κελιά των καλογήρων είναι πλέον άδεια. Ο παπά Θοδωρής (Φρεμεντίτης), ο τελευταίος καλογερόπαπας, θα πεθάνει το 1965. 


Έκτοτε το μοναστήρι αφήνεται έρμαιο στην φθορά του χρόνου και την αδιαφορία των ανθρώπων. 

Τίποτε σχεδόν δεν διασώθηκε. Η πλούσια βιβλιοθήκη του, που περιλάμβανε εκτός των εκκλησιαστικών και άλλα βιβλία αρχαιοελληνικής γραμματείας παλιών εκδόσεων, όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο Σπύρος Σούνδιας, καταφαγώθηκε από τα ποντίκια και την υγρασία. 

Κάποιες παλιές ξύλινες εικόνες του μοναστηριού είχαν μεταφερθεί για προστασία από ενδεχόμενη κλοπή στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου που ήταν πιο κοντά στο χωριό Κολυβάτα. 


Σήμερα λειτουργίες γίνονται στον υπαίθριο χώρο του μοναστηριού



Όταν όμως στις αρχές της δεκαετίας του ’70 κάηκε η εκκλησία εκεί (κατ” άλλους την έκλεψαν και ακολούθως την έκαψαν) χάθηκαν κι αυτές μαζί.

Λέγεται ότι κάποιες άλλες εικόνες, που βρισκόταν στις πόρτες του Ιερού και στο εικονοστάσι του τέμπλου, μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Βυζαντινών Εικόνων που λειτουργεί στο μοναστήρι της Φανερωμένης. 

Σήμερα λόγο του ότι το καθολικό του μοναστηριού έχει υποστεί σημαντικές φθορές, λειτουργίες και κάθε άλλη θρησκευτική λατρευτική δραστηριότητα γίνονται επιτρέποντος του καιρού στον υπαίθριο χώρο του μοναστηριού.

Έχει ήδη εκπονηθεί και εγκριθεί η μελέτη στερέωσης – αποκατάστασης του Καθολικού και των κελλιών, με την ελπίδα εξεύρεσης κάποιου προγράμματος ή ευσεβών δωρητών.

Η Ιερά Μονή πανηγυρίζει στις 23 Απριλίου, ενώ το Πάσχα και το καλοκαίρι τελούνται υπαίθριες ακολουθίες.


Υπεύθυνος: Πρεσβύτερος Παναγιώτης Λάζαρης, εφημέριος Αλεξάνδρου, τηλέφωνο: 26450 61284.




Ιερά Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, Βράχα Ευρυτανίας.

Πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr

Βρίσκεται φωλιασμένο μέσα στην αγκαλιά της άγριας ευρυτανικής φύσης, περιτριγυρισμένο από γάργαρες πηγές, βελανιδιές και καστανιές εκατοντάδων ετών και με τον θηριώδη ψηλόβραχο της Τσούκας να στέκει ακοίμητος φρουρός από πάνω του. Πιθανολογείται μάλιστα ότι το όνομα Βράχα έλκει την καταγωγή του από αυτόν ακριβώς τον επιβλητικό βράχο. 

 

Πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
Πάνω από την είσοδο της Μονής Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, εξωτερικά, υπάρχει μία επιγραφή που αναφέρει: 

«Εί μεν φίλος πέφυκας είσελθε  χαίρων. Εί δε εχθρός και βάσκανος και γέμων δόλου πόρρω πόρρω πέφευγε της πύλης ταύτης. Έτος ΑΨΝΗΑύγουστος 15». («Δεν έχομε λόγο να φύγουμε «πόρρω». Ας  μπούμε για να ιδούμε».) 

Η κτητορική επιγραφή μας πληροφορεί ότι ο ναός κατασκευάστηκε το 1745, ενώ η τοιχογράφησή του ολοκληρώθηκε το 1753. Το μοναστήρι όμως χρονολογείται πολλούς αιώνες πριν, αλλά είναι άγνωστη η ακριβής χρονολογία της ίδρυσης του. Έχει, όμως, επιβεβαιωθεί η “εκ βάθρου και θεμελίου” ανακαίνιση της μονής στα 1745 - 1753. 


Πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
Το προγενέστερο της ανακαίνισης κτίσμα, που υπήρχε εκεί, καταστράφηκε, στο μεγαλύτερο μέρος του, από επιδρομές, ενώ γίνεται λόγος και για μία θανατηφόρα επιδημία που έπληξε, στις αρχές του 18ου αιώνα, τον τόπο και ερήμωσε και τη μονή για παραπάνω από δυόμιση δεκαετίες. Τοιχογραφίες, μια μικρή καμπάνα της μονής (1585), μια παλιά δεσποτική εικόνα (“Ο Σωτήρ” 1664), τμήματα τέμπλου, καθώς και χειρόγραφα κι άλλα αξιολογημένα κειμήλια που χρονολογήθηκαν από το 16ο αιώνα, μαρτυρούν ως πιθανότερη χρονολογία ίδρυσης της μονής της Βράχας περίπου το 1600. Πρόκειται για αγιορείτικο τρίκογχο ναό, με στοιχεία παρόμοια με αυτά των παλιών μοναστηριών της Στάνας Επινιανών και της Σωτήρας στην Α. Φραγκίστα.  

Πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
Εντυπωσιάζει το μικρό καθολικό με το επίχρυσο τέμπλο, την εξαιρετική διακόσμηση, τις σπάνιες τοιχογραφίες και τις περίτεχνες εικονογραφήσεις με πλήθος θεμάτων από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη.

Εικονογραφικά αναπτύσσονται και οι τρεις κύκλοι, ο Λειτουργικός, ο Χριστολογικός και ο Αγιολογικός, με εμβόλιμα παράλληλα θέματα, που αποδίδονται στην επίδραση του Διονυσίου. 

Στη βορειοδυτική γωνία ιστορούνται οι δύο δωρητές κρατώντας το ομοίωμα της εκκλησίας, ο ηγούμενος της μονής Δαμασκηνός και ο Δημήτριος ο προσκυνητής. 


Ο επιβλητικός βράχος της Τσούκας

Οι δύο δωρητές, ο ηγούμενος της μονής 
Δαμασκηνός και ο Δημήτριος ο προσκυνητής, 
κρατώντας το ομοίωμα της εκκλησίας
(φωτ. Εφορεία Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας - Ευρυτανίας).
Πηγή φωτογραφίας: www.archaiologia.gr
Η ανασκαφική έρευνα της 24ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στα δυτικά του ναού έφερε στο φως κτιριακά λείψανα διώροφου πιθανόν κτίσματος, το οποίο μπορεί να ταυτιστεί με το χώρο των κελιών και του μουσαφίρ οντά. Ως ζωγράφοι πιθανολογούνται οι αγιογράφοι Γεώργιος Γεωργίου και Γεώργιος Αναγνώστου μαθητές του Διονυσίου εκ Φουρνάς

Επίσης λέγεται ότι σε κάποιους τοίχους του ναού υπήρχαν και υπογραφές σημαντικών αγωνιστών της επανάστασης, μαζί και αυτή του Καραϊσκάκη, οι οποίες όμως σκεπάστηκαν με χρώμα κατά τη δεκαετία του 1930, όπως δυστυχώς χαράχτηκε με τα ονόματα κάποιων άμυαλων επισκεπτών και ο διακοσμημένος εξωνάρθηκας του ιστορικού μοναστηριού. 




Το 1695 αλωνίζουν στην Ευρυτανία οι ορδές του πρώην Μανιάτη πειρατή Λιμπεράκη Γερακάρη, ο οποίος πουλά τις υπηρεσίες του εναλλάξ σε Τούρκους και Βενετσιάνους, με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί μία χαοτική κατάσταση τρόμου στον τόπο. Οι συμμορίτες του Γερακάρη πληροφορούνται ότι στο μοναστήρι της Βράχας καταφεύγουν διάφοροι απείθαρχοι καθώς και εξεγερμένοι κλεφταρματολοί και έτσι επελαύνουν επιχειρώντας να το πυρπολήσουν. 

Παρεμβαίνουν όμως τα παλικάρια του ξακουστού Ευρυτάνα αρματολού του επονομαζόμενου “μικρού Χορμόπουλου”, που σε συνεργασία με τον ηγούμενο Δαμασκηνό δίνουν σκληρή μάχη και εντέλει γλυτώνουν το μοναστήρι, αν και μισοκαμμένο.

Πιθανόν λόγω αυτού του συμβάντος, θα πρέπει να έγινε, πενήντα χρόνια μετά,  στα 1745, και η συνολική ανακαίνιση που προαναφέραμε, με έξοδα της οικογενείας Γεωργίου Χατζηδήμου από την Αγία Τριάδα. Να σημειώσουμε ότι στη συγκεκριμένη μάχη σκοτώθηκε το πρωτοπαλίκαρό του μικρού Χορμόπουλου, ο καπετάν Λίσκος, που θάφτηκε δίπλα από το μοναστήρι.

Εδώ στη Βράχα θα βρεθεί, ουκ ολίγες φορές, και ο θρυλικός Ευρυτάνας επαναστάτης ο Αντώνης Κατσαντώνης, που και αυτός θα χρησιμοποιεί πολύ συχνά τη μονή σαν επαναστατικό άντρο και κρησφύγετό του. 

Υπήρχε μάλιστα παλιότερα και κοντινή βρύση με το όνομά του, καθώς και ομώνυμη σπηλιά, ενώ η παράδοση αναφέρεται και σε πολλές διηγήσεις γερόντων της εποχής που μολογούσαν για τις απίθανες κόντρες του Κατσαντώνη με τον τότε ηγούμενο (λόγω κάποιων “δοσιμάτων” που απαιτούσε ο Αγραφιώτης επαναστάτης από την εύπορη μονή για λογαριασμό κάποιων χωρικών, απαίτηση όμως που αρνούνταν ο ηγούμενος) με αποτέλεσμα η μεταξύ τους διαφωνία να καταλήγει σε γερή τσιπουροκατάνυξη. 


Επίσης, σύμφωνα με μία εκδοχή, και ο αδερφός του Κατσαντώνη, ο περίφημος Κώστας Λεπενιώτης, μετά το βαρύ τραυματισμό του (πιθανότερη ημερομηνία το Πάσχα του 1812) από ενέδρα του τουρκολάτρη Νίκου Θέου και του κοτζαμπάση Γ. Κωστάκη, στην κοντινή Φουρνά, μεταφέρθηκε άμεσα από τους συντρόφους του στο μοναστήρι της Βράχας, όπου πιθανόν εκεί να απεβίωσε μετά από λίγες ημέρες. 

Στις 16 Μαϊου του 1824 ο Γεώργιος Καραϊσκάκης βρίσκεται στη Μονή άρρωστος, ο διώκτης του Γιαννάκης Ράγκος και ο Ν. Στουρνάρης μαζί με τούρκικα στρατεύματα του επιτίθονται με στόχο την εκδίωξή του απο το αρματολίκι των Αγράφων. Στη σφοδρή μάχη που ακολουθεί, διάρκειας μίας μέρας, σκοτώνεται το πρωτοπαλλήκαρό του ο Αντώνης Ζαραλής, που οι καλόγεροι τον έθαψαν κοντά στη Μονή. Ο Καραϊσκάκης με το ασκέρι του απαγκιστρώνεται από τον κλοιό και βρίσκει καταφύγιο στο Καρπενήσι. Οι Βραχηνοί μιλάνε και για μία υπόγεια σήραγγα διαφυγής που οδηγούσε από το μοναστήρι ως το ποτάμι και την οποία πιθανόν να χρησιμοποίησε και ο Καραϊσκάκης. 



Πηγή φωτογραφίας: www.religiousgreece.gr
Στην περίοδο της ακμής του μοναστηριού, στις αρχές του 19ου αιώνα, λειτουργεί σχολή γραμμάτων και ανώτερο διδασκαλείο, γεωπονική σχολή μελισσοκομίας και δεντροκομίας. Υπάρχει αρχονταρίκι, μετόχι, βιβλιοθήκη και θεραπευτήριο. Επίσης η μονή διαθέτει σεβαστό αριθμό κοπαδιών, δεκάδες στρέμματα με καλλιέργειες, νερόμυλο κλπ. 

Εξαιτίας αυτού, το ακμαίο οικονομικά μοναστήρι γίνεται συχνός στόχος ληστειών από αρβανίτες και διάφορους άλλους περαστικούς επιδρομείς.  Τo 1833 με βασιλικό διάταγμα διαλύονται όσα μοναστήρια διαθέτουν κάτω από 6 μοναχούς. Ανάμεσά τους και η ιστορική μονή της Βράχας. Από τότε το μοναστήρι πέφτει σε παρακμή. Κλάπηκαν σημαντικά ιστορικά κειμήλιά του, ενώ ο αδυσώπητος χρόνος άφησε τα ανεξίτηλα σημάδια του και πάνω στο πέτρινο κορμί του. 






Tο 1956 χαρακτηρίστηκε “Ιστορικό διατηρητέο μνημείο Ιερά μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρα την κατά Βράχας των Αγράφων”. 

Με την παρέμβαση που γίνεται τα τελευταία χρόνια, για αποκατάσταση της μονής, κυρίως με τις άοκνες προσπάθειες των Βραχηνών αλλά και τη συνδρομή της αρμόδιας εφορείας βυζαντινών αρχαιοτήτων, ενδεχομένως να μπορέσουν να αποκαλυφθούν ξανά αυτά τα μονάκριβα ιστορικά ίχνη. Μέχρι στιγμής κατασκευάστηκαν νέα κελιά πάνω στα θεμέλια των παλιών, αλλά οπωσδήποτε θα πρέπει να γίνουν πολλές ακόμη εργασίες για την πλήρη αποκατάσταση του ιστορικού μοναστηριού.

Οι γνωστοί ηγούμενοι του μοναστηριού που σύμφωνα με την παρουσία τους χωρίζεται και σε περιόδους η ίδια η ιστορία του μοναστηριού, είναι:

ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ Ο ΛΟΓΑΔΟΣ, ο ηρωικός (1690 - 1730).


Είναι ο πρώτος γνωστός ηγούμενος που επονομάζεται και ο «φιλοσοφών». Με την γενική άνθηση της περιοχής 1535-1661 το Μοναστήρι παίζει το δικό του καθοδηγητικό ρόλο. Λειτουργεί εδώ σχολείο κοινών γραμμάτων και δεν αποκλείεται τότε να λειτούργησε και σχολείο Ανώτερο αφού ο ηγούμενος του είχε και ανώτερη μόρφωση. Δυο από τα κελιά του Μοναστηριού χρησίμευαν για αίθουσες διδασκαλίας. Το 1695 τ’ ασκέρια του Λυμπεράκη Γερακάρη προσπαθούν να κάψουν το Μοναστήρι. Τους χτύπησαν και τους απώθησαν οι κλεφταρματολοί του Μικρού Χορμόπουλου με καπετάνιο το Λίσκο και ο ηγούμενός του κι έτσι το Μοναστήρι γλυτώνει μισοκαμμένο. Εκεί σκοτώνεται ο Λίσκος και τον θάβουν στο Καστρί, το βράχο δίπλα στο Μοναστήρι. Από το 1700-1728 το Μοναστήρι πέφτει στην αφάνεια ίσως λόγω κάποιας επιδημίας. 


ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ Ο ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΤΗΣ (1731 - 1760).

Μια οικογένεια, προσκυνητές του Αγίου Τάφου, ο Γεώργιος Χατζηδήμος από την Αγ. Τριάδα, η γυναίκα του Αφέντω και ο γιος τους Δημήτριος, προσφέρουν τα έξοδα για την ανακαίνιση του Μοναστηριού. Το χτίρι θα πρέπει να υπήρχε και να έγιναν εσωτερικές εργασίες και πιθανόν κελιά γύρω από το Μοναστήρι. Στις 15 Αυγούστου 1758 τελειώνει η αγιογράφηση του Καθολικού. Σιγά - σιγά το Μοναστήρι οργανώνεται, χτίζονται γύρω του και άλλα κελιά, αποκτά πολυάριθμα κοπάδια από γιδοπρόβατα, έχει κτήματα ως 90 στρέμματα, γίνεται φωλιά, τροφοδότης και ορμητήριο των κλεφταρματολών. Το Μικρό Χορμόπουλο, ο Δίπλας, οι Μπουκουβαλαίοι, ο Ράγκος, ο Λεπενιώτης κ.α. το έχουν μόνιμο λημέρι τους όποτε η ανάγκη το καλεί να περάσουν από αυτή την περιοχή. Παράλληλα το Μοναστήρι εξακολουθεί να είναι σχολείο Κοινών Γραμμάτων και «Ανώτερο Σχολείο». Διαθέτει μοναχούς με ανώτερη μόρφωση. Μαθαίνει γράμματα στα παιδιά των γύρω χωριών και μορφώνει παπάδες, αναγνώστες, δασκάλους και προκρίτους. Έχει ένα είδος σχολής γεωπονίας και διαδίδει στα χωριά της περιοχής τη μελισσοκομία και δενδροκομία.

ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΣ ο Ελεήμονας (1761 - 1790).


Η προκοπή του Μοναστηριού συνεχίζεται. Στην απόμακρη αυτή γωνιά των Αγράφων, τότε που «όλα τάσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά» το Μοναστήρι της Βράχας κρατά άσβεστη τη λαμπάδα της πίστης στο Θεό, στο Γένος και στη Λευτεριά». Γίνεται νοσοκομείο και θεραπευτήριο για τους λαβωμένους και για τους αρρώστους των γύρω χωριών. Είναι καταφύγιο για τους φτωχούς και πανδοχείο για τους οδοιπόρους. Είναι σκέπη για τους κατατρεγμένους και φροντίζει για την αποκατάστασή τους. Στα 1777 βρίσκεται εδώ ο Μέγας Ιεροκήρυκας του Πατριαρχείου Δωρόθεος Βουλησμάς. Με ορμητήριο το Μοναστήρι, όπου παραθερίζει, κηρύσσει και δυναμώνει την πίστη στα γύρω χωριά, νουθετεί και λύνει διαφορές, θυμίζει την καταγωγή και την ένδοξη Ελληνική Ιστορία στους κατατρεγμένους Χριστιανούς.



ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ Ο ΣΤΙΧΟΠΛΟΚΟΣ (1791 - 1810).

Ο ηγούμενος αυτός πρέπει να είναι το ίδιο πρόσωπο που αναφέρεται σαν ο «υιός του Ακρίβου εκ χώρας Βράχας» και που στις 28/11/1795 αφιερώνει στο Μοναστήρι ένα λινό επιτάφιο. Έχει ανώτερη μόρφωση και ασχολείται με την ποίηση. Έζησε στο πετσί του την αγριότητα των χρόνων εκείνων. Γιατί παρά την προκοπή του Μοναστηριού, που πετυχαίνεται με σκληρή κι ατελείωτη δουλειά, δεν σταματάνε ούτε στιγμή οι ξυλοδαρμοί, οι σκοτωμοί, τα ξεδοντιάσματα και το κρέμασμα των σκλάβων και των μοναχών από τον άπιστο και σκληρό κατακτητή και τις διάφορες ληστοσυμμορίες. Με την ανώτερη μόρφωση που έχει ο ηγούμενος Γρηγόριος πλαταίνουν οι δραστηριότητες του Μοναστηριού. Το καζάνι που λέγεται Ρωμιοσύνη βράζει. Η Επανάσταση δε θ’ αργήσει να ξεσπάσει. Στα 1797 «κακούργοι Αλβανισταί», καθώς αναφέρει ο Δεσπότης Αγράφων στο από 12/12/1797 συγγίλιο γράμμα του, αρπάζουν από την Εκκλησία της Κορίτσας του Κλειτσού Ευρυτανίας το κειμήλιο του Ευαγγελιστού Λουκά. Τότε, φαίνεται, έγινε και ολοκληρωτική λεηλασία του Μοναστηριού της Βράχας. Σχετικά η παράδοση αναφέρει: «Ο Κατσαντώνης, μεγάλος και ξακουστός αρχικαπετάνιος στα χρόνια που ήταν ηγούμενος ο Γρηγόριος, είχε μόνιμο ορμητήριο και αποκούμπι του το Ιστορικό Μοναστήρι της Βράχας. Έτσι εξηγείται και η βρύση με τ’ όνομά του δίπλα στο Μοναστήρι αλλά και κάποιες κακογραμμένες «θύμησες» στα βιβλία του Μοναστηριού. Λημέριαζε γύρω στα 1797 στο Σταυρό (τοπωνύμιο) ή στη βρύση στον Έλυμπο (τοπωνύμιο) κι έστειλε μήνυμα στο φίλο του ηγούμενο να του στείλει ζαϊρέδες (τρόφιμα) και παρά (χρήματα) για να ξεπληρώσει κάποιο χρέος σε Δομιανίτες που τους πήρε κάτι σφάγια. Το Μοναστήρι είχε λεηλατηθεί και δεν είχε τίποτα για τον αρχικαπετάνιο. Με τα πολλά συρε- έλα ο Γρηγόριος πήρε μια τσίτσα ρακί και πήγε ν’ ανταμώσει το φίλο του. Κι όλοι οι θυμοί κι οι πίκρες πνίγηκαν μέσα στο ρακί.

ΙΩΣΗΦ «ΕΚ ΒΡΑΧΗΣ»ο ύστατος (1811 - 1841).


Το Μοναστήρι της Βράχας αυτή την εποχή βρίσκεται σ’ όλη την ακμή του. Γύρω από τον «διάχρυσο» Ναό υπάρχουν περί τα 15 κελιά (δεσποτικό, τραπεζαρία, ξενώνες, βιβλιοθήκη-γραφείο, αίθουσες διδασκαλίας και 8-10 κέλες με τους ανάλογους βοηθητικούς χώρους). Ακόμη έχει διώροφο κολληγόσπιτο και ένα καλύβι στο μετόχι στα Γάβρινα. Έχει περί τα 110 στρ. χωράφια, ένα νερόμυλο και μια νεροτριβή στις Κάμινες και αρκετά κοπάδια ζώα. Έχει ζυγάλετρα για δυο ζευγάρια. Μπορεί να περιποιηθεί για φαγητό γύρω στα 20 άτομα. Είναι το πρώτο του «ναχιγέ τέως Φανάρι». Το πανηγύρι του κρατά 4 μέρες. Τα πλήθη απ’ όλες τις περιοχές συνάζονται εδώ. Το 1817 μια ληστοσυμμορία ρημάζει το Μοναστήρι παίρνοντας όμηρο και τον ηγούμενο Ιωσήφ. Το ηγουμενοσυμβούλιο για την απελευθέρωσή του δανείστηκε τα λύτρα βάζοντας υποθήκη κάποια χωράφια. Μα, με τις μεγάλες ανάγκες που είχε το Μοναστήρι ύστερα, σε χρήματα και αγαθά, δεν μπόρεσε να βγάλει το χρέος και τα κτήματα έμειναν στους δανειστές.


Πρόσφατα ολοκληρώθηκαν με επιτυχία οι εργασίες συντήρησης του Καθολικού της Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στη Βράχα. Πρόκειται για ένα έργο ενταγμένο στο Ε.Π. Θεσσαλίας - Στερεάς Ελλάδας – Ηπείρου 2007-2013 ”ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ”. Την Πέμπτη 6 Αυγούστου 2015, τελέστηκε η πρώτη Πανηγυρική Θεία Λειτουργία και παρουσιάστηκε το έργο της συντήρησης των τοιχογραφιών από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας. Μέχρι την έναρξη των εργασιών στο πλαίσιο του παρόντος προγράμματος, με εξαίρεση επιμέρους μικρής κλίμακας σωστικές επεμβάσεις, δεν είχε πραγματοποιηθεί στο παρελθόν κάποιου είδους συστηματική συντήρηση. 

Το έργο υλοποιήθηκε με αυτεπιστασία και απολογιστικά από την 24η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων/Εφορεία Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας. Περιελάμβανε τη συντήρηση, αισθητική αποκατάσταση και ανάδειξη των τοιχογραφιών, στο πλαίσιο της συνολικής προστασίας και ανάδειξης της σταυροπηγιακής μονής της Βράχας, ενός σημαντικού μεταβυζαντινού μνημείου σε μια απομονωμένη ορεινή περιοχή της βορειανατολικής Ευρυτανίας.

Η Μονή γιορτάζει στις 6 Αυγούστου.


πηγή: http://trelogiannis.blogspot.gr/http://eliastselos.blogspot.gr/ ,http://vraha.blogspot.gr/ , http://www.archaiologia.gr/